چکیده فارسی:پرسش پژوهش حاضر این است که چه تعاملاتی میان بیداری اسلامی و شکل گیری امت اسلامی وجود دارد؟ لذا با استفاده از روش توصیفی - تحلیل اسنادی و با ارائه مستندات قرآنی و روایی و ذکر شواهدی از آراء اندیشمندان و مصلحانی همانند امام خمینی (قدس سره)، سعی شده این مفروض اثبات گردد که میان بیداری اسلامی و وحدت امت اسلامی تعاملات راهبردی وجود دارد و از مولفه های اساسی تحقق همدیگر به شمار می آیند.نگارنده بر این باور است که یکی از مصادیق اساسی بیداری اسلامی توجه به آرمان وحدت مسلمانان و ایجاد امت اسلامی است، همچنان که یکی از راهکارهای اسلامی و زمینه ساز وحدت مسلمانان و شکل گیری امت اسلامی، آگاهی بخشی و بیدارسازی مسلمانان نسبت به آرمان ها، اهداف و وظائف اسلامی است. رمز اتحاد ملل مسلمان در تحقق اسلام و پایبندی واقعی مردم و زمامداران آنها به این دین حنیف نهفته است تا به دور از هر عامل تفرقه برانگیزی، مسیر اتحاد و همبستگی امت در پرتو مکتب توحید، هموار و مهیا گردد. البته یکی از آفات جریان بیداری اسلامی امروز، عملکرد تفرقه انگیز جریان های افراطی سلفی وهابی است که مبارزه با چنین جریانی، اولین اقدام راهبردی در جهت تحقق آرمان وحدت امت اسلامی است.   چکیده عربی:السؤال الذی یطرحه البحث هو: ما هی العلاقة بین الصحوة الإسلامیة و قیام الأمة الإسلامیة؟ و بالأستفادة من المنهج الوصفی التحلیلی للوثائق و بتقدیم مستندات و شواهد قرآنیة و روائیة و الاتیان بشواهد من آراء العلماء و المصلحین من امثال الإمام الخمینی (قدس سره)، یسعی الباحث الی اثبات فرضه و هو وجود علاقة و ارتباط استراتیجی بین الصحوة الإسلامیة و وحدة الأمة الإسلامیة. و ان کمل منها تأثیر اساسی علی ظهور الآخر و قیامه. و یعتقد الکاتب ان الإهتمام بمسألة الوحدة الإسلامیة و قیام الأمة الإسلامیة یعد من المصادیق الأساسیة للصحوة الإسلامیة، کما ان احد السبل الإسلامیة التی توفر ارضیة الوحدة الإسلامیة و قیام الأمة الإسلامیة، هو الوعی و الصحوة بین المسلمین تجاه المثل و القیم و الأهداف و المسؤولیة اللإسلامیة. ان رمز اتحاد الشعوب الإسلامیة یمکن فی تحقیق و تطبیق الإسلام و الإلتزام الحقیقی به من قبل الناس و الحکام، و بذلک تتهیا الفرصة و الأرضیة المناسبة لوحدة و تضامن الأمة فی ضوء التعالیم التوحیدیة و یکون الإبتعاد عن عوامل التفرقة. و لعل احد آفات تیار الصحوة الإسلامیة المعاصر و تحدیاته، هو السلوک التفریقی الذی تمارسه التیارات المتطرفة السلفیة الوهابیة، و من هنا تکون مواجهة هذه التیارات الخطوة الإستراتیجیة الأولی من اجل تحقیق هدف و غایة وحدة لأمة الإسلامیة.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.

یتناول هذا المقال دراسة العلاقة بین الأمة الإسلامیة والمجتمع الولائی ضمن إطار نموذج النظام العالمی الإسلامی. النموذج المنشود للنظام العالمی، المستلهم من التعالیم الإسلامیة، هو "نظام الأمة ـ الإمام". ومن جهة أخری، تؤکد المصادر الإسلامیة علی نمط من التفاعلات الاجتماعیة بین المسلمین یُعرف بـ"الولایة"، وهو ما یشکّل أساس المجتمع الولائی .السؤال المحوری فی هذا البحث یتمثل فی ماهیة النسیج الاجتماعی لنظام القائم علی الأمة، وطبقاته، وخصائصه، والعلاقات المتبادلة بینها. ویهدف المقال إلی توضیح الطبقات الاجتماعیة فی نموذج الأمة ـ الإمامة، وتحلیل العوامل المکوّنة للنسیج الاجتماعی، ودراسة عمق النمطیة فی کل طبقة، ودور الطبقات الأعمق فی تنظیم الطبقات السطحیة، وکیفیة إسهام کل طبقة فی تشکیل مستویات متمیزة من النمطیة السلوکیة، والهُویّاتیة والوجودیة، والتنظیم الاجتماعی. الفکرة المرکزیة التی ینطلق منها البحث هی أن نظام الأمةـ الإمامة هو نظام اجتماعی یتکوّن من طبقتین متداخلتین: مجتمع المسلمین والمجتمع الولائی، ویُعدّ جزءًا من المجتمع التوحیدی. ویشکّل المجتمع الولائی النواة المرکزیة والمحور الجوهری للأمة، إذ لا یمکن الحدیث عن نشوء الأمة دون وجود هذا المجتمع. یطرح هذا البحث فکرة "النظام الشبکی" فی مقابل "النظام الهرمی"، لیُسند إلی المجتمع الولائی دورًا یتجاوز کونه أعمق طبقة اجتماعیة فی نظام الأمة ـ الإمامة؛ إذ یرتقی بهذا الدور لیجعل من المجتمع الولائی محورًا مرکزیًا ونواةً أساسیةً للنظام، ویُبرز مکانته فی تحوّل مباحث السلطة، والشرعیة، والمفاهیم الأساسیة لعلم السیاسة ضمن نظام الأمة الإسلامیة. وقد اتّبع البحث منهجًا تحلیلیًا ـ استنتاجیًا، مستندًا فی الرجوع إلی المصادر الإسلامیة إلی الأسالیب البحثیة المعتبرة والمتعارف علیها فی دراسة النصوص الإسلامیة. یتکوّن المقال من قسمین رئیسیین: یتناول القسم الأول خصائص الطبقات الاجتماعیة، بینما یرکّز القسم الثانی علی موقع المجتمع الولائی فی تحوّل المفاهیم السیاسیة. فی القسم الأول، یُعرض المجتمع التوحیدی بوصفه فضاءً یقوم علی إیمان مشترک یتمحور حول العدالة والقسط فی تنظیم البنیة الاجتماعیة، حیث تُضمن حقوق أصحابها وقیمهم علی أساس الأمر القدسی. یتشکّل المجتمع الإسلامی ضمن المجتمع التوحیدی، وعلی أساس توضیح الحقوق والقیم وفقًا للشریعة والمنهج الإسلامی. هذا النسیج الاجتماعی یتمتّع بجوهر أعمق من مجرد الإیمان المشترک، ویُنتج ثقافةً مستقلةً تُسهم فی بناء الهویة. وتقتضی هذه المرحلة من التنظیم تحدید حدود التضحیة، ونمط التمییز بین الذات والآخر، ومعاییر الصداقة والعداوة؛ وفی ضوء ذلک، یصبح المجتمع الإسلامی قادرًا علی رسم الحدود الجغرافیة والهوویة، وتعزیز التماسک فی مواجهة القوی الخارجیة، والحفاظ علی استقلاله وسیادته علی مجاله الخاص. وتُشکّل هذه القدرة أرضیةً للارتقاء بعملیة بناء المجتمع من مجرد مسلمین إلی مسلمین مؤمنین، وتحقیق المجتمع الولائی. ومع ذلک، فإن المجتمع المسلم یتکوّن من بنیةٍ تضمّ جزءًا یعیش فی حالة من التردد والشکّ الفکری والسلوکی والإیمانی؛ ومن ثمّ، فإن تحقیق نظام قائم علی الالتزام الداخلی والمسؤولیة الجماعیة، وهو ما یتطلّبه النظام الشبکی، یُعدّ أمرًا عسیرًا فی هذا السیاق. وبناءً علیه، یُنظّم المجتمع وفقًا للنظام الهرمی ومتطلباته، لتحقیق منظومة الالتزام والطاعة. یُعدّ المجتمع الولائی النقطة المرکزیة وأعمق طبقة اجتماعیة فی بنیة الأمة، إذ یقوم علی روابط قلبیة عمیقة مع الأمر القدسی، ویُشکّل ثمرةً لأولئک الأولیاء الذین یتّسمون بالإیمان والالتزام، ویعشقون المسؤولیة بإخلاص. هؤلاء، بصدقهم وتعهدهم، قادرون علی تحویل النظام الهرمی إلی نظام شبکی ولائی، ویُسهمون من خلال الأرکان الثلاثة: الإیمان، الألفة، والالتزام، فی بناء حقیقة المؤسسات الاجتماعیة المنظمة ضمن نظام الأمة ـ الإمامة، وهی: الأمر بالمعروف والنهی عن المنکر، التولی والتبری، والولایة الاجتماعیة. فی القسم الثانی، یُبحث دور المجتمع الولائی بوصفه محورًا لنظام الأمة. ویُمیّز المقال بین النظام الهرمی (القائم علی القوة والإکراه) والنظام الشبکی (القائم علی التعاون والتآلف)، ویُقدّم تصورًا للمجتمع الولائی باعتباره تجسیدًا للنظام الشبکی، مما یفتح المجال لتحوّل المفاهیم الأساسیة فی علم السیاسة فی ضوء هذا التعریف الجدید. فی تحوّل الطاعة والإلزام السیاسی، یتناول البحث مفهوم "النظام العاشقانی" فی مقابل "النظام الاستعبادی"، وفی تحوّل المنطق الحسابی، یُرکّز علی النموذج السلوکی القائم علی الإیثار وقبول الحق. وفی مجال الحُکم، یُصبح الإمام ـ من خلال مسار الهجرة والبعثة والجهاد والشهادة ـ قدوةً فی الفضائل للأمة، ویُنظّمها فی إطار الحقوق المتبادلة بین الوالی والرعیة. أما فی السیاسة، فإن تنظیم السلطة یتمّ فی سیاق المجاهدة من أجل بلوغ الأمر المتعالی، ویُبنی علی أسس العدالة والحریة والروحانیة. وتُعدّ الولایة مزیجًا من الحاکمیة والمحبّة، وهی تبتعد عن نموذج الحاکمیة الحدیثة القائم علی احتکار القوّة. وفی النهایة، تترکّز السیاسة علی حفظ العدالة لا علی موازنة القوی. فی الخاتمة، یُنظر إلی المجتمع الولائی بوصفه النواة المعنویة للنظام الإسلامی، وهو نظام شبکی وعاشقانی، فی حین تتّسم الطبقات الأخری بالطابع الهرمی. یقوم المجتمع المسلم بتحدید الحدود، بینما یُقاوم المجتمع التوحیدی الطاغوت. وفی النموذج المثالی، تُنظّم علاقات السلطة وفقًا للمنطق الولائی، ویُعدّ الفاعلون الولائیون روّادًا اجتماعیین فی طلیعة الحرکة. وتُسهم هذه الطبقات فی تشکیل دینامیات العلاقات الدولیة فی العالم الإسلامی

ساختار نظام جهانی در واقع تسلط ظالم بر مظلوم و یک رابطه ظالمانه و غیرانسانی است. سلطه گر در این نظام به دنبال تأمین منافع خویش از طریق چپاول کردن ثروت بومی و منابع تحت سلطه است و به غیر از این نیز راضی نمی شود. امام خمینی قدس سره با شناخت چهره واقعی نظام سلطه، امت اسلامی را با فریاد بیدار باش به هوشیاری در برابر نظام سلطه فرا خواند و با ارائه راهبردهایی آنها را به مقابله با سلطه گران دعوت کردند. این پژوهش به شیوه توصیفی-تحلیلی به این پرسش، پاسخ خواهد داد که امام خمینی قدس سره چه راهبردهایی را برای امت اسلامی، جهت مقابله با نظام سلطه بیان کرده است؟ چهار راهبرد معنوی، سیاسی و اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی و دفاعی و یازده شاخص به عنوان مهم ترین پاسخ این پرسش است که امت اسلامی می تواند با اتکا و اهتمام به آن زندگی شرافتمندانه و عزتمندانه داشته باشند.

در قرآن و سنت جایگاه ویژه و منحصر به فردی به اهل بیت (ع) داده شده است. توجه به این جایگاه اقتضا می کرد که این خاندان پس از رحلت پیامبر اکرم (ص) سکاندار دستگاه حکومتی مسلمانان شوند و در عرصه های گوناگون سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، و فرهنگی جامعه اسلامی رهبری بلا منازع را بر عهده گیرند. پس از گذشت نیم قرن از واقعه سقیفه بنی ساعده، ماجرای خونین کربلا به وقوع پیوست و بر عترت پیامبر آن رفت که رفت و حتی طرح فضائل آنان ممنوع و خطرآفرین شد.امیر المومنین علی (ع) با شناخت عمیق از مقوله چگونگی گفتمان با اهل بیت (ع) در عصر خود و آینده به طرح مبانی نظری مربوط به عترت پیامبر (ص) و آثار گسترده آنان در حیات بشری و به خصوص جامعه اسلامی پرداخت. در این مقاله با رویکردی تاریخی تحلیلی شیوه پرداختن امام به این مساله مورد بررسی قرار می گیرد و تلاش آن حضرت برای بیدار کردن وجدان های خفته در قبال وظیفه ای که در برابر این هدایتگران الهی داشت، بررسی می شود و سرانجام، اثرگذاری ارشادات امام در بخشی از جامعه با وجود موانع بسیار، و صفات محبان اهل بیت (ع) در کنار صفات مخالفان آنان طرح می گردد.

زمینه و هدفبیداری اسلامی، پدیدهای است که در عصر سیطرة فکری، فرهنگی و سیاسی استعمار در جهان اسلام از اندیشههای بزرگانی چون جمالالدین اسدآبادی آغاز گردید؛ اما نتوانست طرحی نو دراندازد. امام خمینی نخستین متفکری بود که بیداری اسلامی را به گفتمان و رفتار سیاسی بدل نمود و توانست با رهبری فکری تحول برانگیز، خیزش اسلامی علیه نظام سلطه و دیکتاتوریهای دستنشانده آن را وارد اراده عمومی مسلمانان، مستضعفان و جنبشهای آزادیبخش جهان نماید. فرض ما در تحقیق فوق این است که گفتمان سیاسی امام خمینی بر روشنگری و آگاهی امت اسلامی تأثیر دارد. روش این مقاله، روش کتابخانه ای با رویکرد تحلیل اسنادی و ابزار گردآوری، جمع آوری و مطالعه منابع، استخراج داده ها، طبقه بندی و بهره برداری و تحلیل آن هاست. یافتههای پژوهش حاکی از آن است که اندیشههای امام خمینی، بزرگترین آموزه برای قیامهای مردمی جهان اسلام است. نقش امام ترکیب تفکر رهایی اسلامی با اراده جمعی بود که دستاورد آن ایجاد گفتمان مسلط به نام بیداری ملل اسلامی است. راهبردهای امام در این مسیر عبارت بودند از: احیای اسلام سیاسی، نفی نظامهای سیاسی غیر مردمی و غرب محور، دفاع از تلفیق دین و سیاست، نفی سلطه و صهیونیسم و روز جهانی قدس، وحدت اسلامی و ....

چکیده فارسی:امروزه، «آینده پژوهی»، به عنوان دانش شناخت و شکل دهی به آینده، جایگاه مهمی در دنیا پیدا کرده و به عرصه های مختلف زندگی انسان ها وارد شده است. آینده مطلوب، بر اساس آموزه های اکثر ادیان و مذاهب، در ظهور منجی قابل تحقق است و در اسلام، آموزه مهدویت به عنوان مهم ترین بعد آینده پژوهی قلمداد می شود. مقاله حاضر، با روش تحلیلی ـ توصیفی و با هدف تعمیق و تثبیت جایگاه آینده پژوهی دینی بر اساس آموزه مهدویت و بررسی نقش مهدویت در آینده پژوهی و شکل دهی به آینده مطلوب؛ نقش آینده پژوهی و کارکردهای فرهنگی اجتماعی آن، بویژه کارکرد وحدت امت اسلامی را، به عنوان یکی از مهم ترین کارکردهای این عرصه، در جهت زمینه سازی تحقق شرایط ظهور، پی جویی کرده و آینده جهان را بر اساس تبیینی که از آموزه مهدویت متبادر می شود، مورد کاوش قرار می دهد. بررسی های انجام شده حاکی از این است که وحدت اسلامی زمانی شکل می گیرد که افرادی با اهداف و آرمان های مشترک، رویکرد واحدی اتخاذ کنند. دستیابی به جامعه برتر و موعود ادیان و رسیدن به سعادت و کمال، آرمان تمام انسان های موحد است و این، زمانی محقق می شود که همه یکتاپرستان عدالت خواه، در صف واحدی قرار گرفته و با پیوستن به حکومت جهانی مهدوی، تحت رهبری موعود قرار گیرند. در نتیجه می توان گفت این آرمان مشترک، در سایه وحدت اسلامی به دست می آید. چکیده عربی:عرفت الیوم «الدراسات المستقبلیة» بإنها علم مستقل یتم من خلاله الإلمام والتعرف علی المعالم المستقبلیة، ومن هنا فقد أضحی یشکل نهجا مهما وعلما حیاتیا فی العالم المعاصر وتوجهت صوبه الأنظار ودخل فعلیا فی حیز مختلف المجالات الحیاتیة للإنسان.إن المستقبل المطلوب والذی تتأمله الإنسانیة وتتطلع إلیه بکل شغف وجاء ذکره فی مختلف تعالیم الأدیان والمذاهب یکمن تحققه فی ظل ظهور المنقذ والمصلح العالمی. وتشکل التعالیم المهدویة فی الدین الإسلامی الحنیف بعدا ذی أهمیة کبیرة بالنسبة الی الدراسات المستقبلیة وأرثا فکریا غنیا یعول علیه، وتبحث هذه المقالة وبالاسلوب التحلیلی – التوصیفی دور المهدویة فی الدراسات المستقبلیة وترسیمها المستقبل المطلوب ودور تلک الدراسات والثمرات والنتائج الثقافیة والإجتماعیة التی تتمخض عنها وخاصة نتائجها علی صعید مسألة الوحدة الإسلامیة – والتی هی بعنوان واحدة من النتائج المهمة فی هذا المجال – لاجل تهیئة الأرضیة المناسبة لتحقیق شروط ومناخات الظهور ومستقبل العالم علی اساس مابینته واوضحته تلک التعالیم وإمکانیة حصول التبادر منها، وقد أظهرت تلک الدراسات التی تناولتها المقالة بإن الوحدة الإسلامیة یمکن أن تتحقق بشکلها الواقعی عندما یشعر جمیع المسلمین بوجود أهداف وقواسم مشترکة تجمعهم ولهم رؤیة واحدة قائمة علی هدف مشترک وأما نیل المجتمع الإنسانی الأکمل والمطلوب وموعود الأدیان والوصول الی السعادة المنشودة والکمال والذی هو غایة جمیع الإنسانیة الموحدة فیتحقق عندما یتحد جمیع هؤلاء ویکونون فی صف واحد والالتحاق بالحکومة المهدویة العالمیة بقیادة المهدی الموعود (عج) وفی النتیجة یمکن القول بإن هذا الهدف المشترک یمکن الحصول علیه فی ظل ترسیخ عملیة الوحدة الإسلامیة.

دیربازی است مصلحان و اندیشمندان اسلامی، اتحاد و همبستگی ملل اسلامی را یکی از ضروری ترین نیازهای امت اسلامی می دانند و همواره جهت نائل شدن بدین هدف راهکاره هایی را ارئه داده اند. بی تردید شناسایی و تحلیل واقع گرایانه، مولفه ها و عوامل وحدت آفرین جامعه مسلمین از نگاه تیزبین امیرالمومنین علی(ع)، بسیار حائز اهمیت و راه گشا خواهد بود؛ بدین منظور در این نوشتار با بهرمندی از سخنان حکیمانه آن حضرت، به توصیف و تحلیل مبانی نظری و اعتقادی، ایجاد وحدت امت اسلامی، پرداخته شده است. با تاملی در رهنمون های امام علی(ع)، می توان به این محورهای اساسی و تاثیر گذار اشاره داشت: توحید، اسلام، قرآن، سنت نبوی، امامت و رهبری عادل و بصیر. پس آن گاه که آحاد جامعه در نظام وحدت درآیند وهمه در مسلک وحدت به خرامند و به مبانی آن تمسک یابند، جامعه به ساحل مقصود نزدیک و از نزاع و جدال دور می ماند.